Stres i tijelo: uticaj na srce, kičmu, gastrointestinalni trakt i kožu

Hronični stres nije samo osjećaj umora ili anksioznosti. On je praćen promjenama u radu nervnog, endokrinog i imunološkog sistema, koje se postepeno odražavaju na cijeli organizam.

Najčešće su pogođeni srce i krvni sudovi, gastrointestinalni trakt, kičma i, posredno, koža.

Srce i krvni sudovi

Tokom stresa aktivira se simpatički nervni sistem: oslobađaju se adrenalin i noradrenalin, a povećava se i nivo kortizola. Ovi hormoni ubrzavaju rad srca, povećavaju krvni pritisak i pojačavaju zgrušavanje krvi.

Kratkoročno, takva reakcija pomaže organizmu da se nosi s opterećenjem, ali kod hroničnog stresa dolazi do nepovoljnih promjena:

• hipertenzija – dugotrajno suženje krvnih sudova održava povišen krvni pritisak;

• aritmije – pojačana aktivnost simpatičkog nervnog sistema destabilizira srčani ritam;

• ateroskleroza – kortizol i upalni procesi ubrzavaju oštećenje zidova krvnih sudova i stvaranje plakova.​

Istraživanja Medicinskog fakulteta Univerziteta Harvard pokazuju da se kod osoba s visokim nivoom hroničnog stresa rizik od kardiovaskularnih bolesti povećava gotovo dvostruko.

Gastrointestinalni trakt i probava

Probavni sistem je jedan od prvih koji reaguje na stres. Povišen nivo kortizola i adrenalina mijenja pokretljivost crijeva, utiče na lučenje želučanih sokova i ravnotežu crijevne mikrobiote. To se može manifestovati kao:

• grčevi i bolovi u stomaku;

• poremećaji stolice (zatvor ili proljev);

• pogoršanje gastritisa i sindroma iritabilnog crijeva.

Poremećaji gastrointestinalnog trakta često dodatno pogoršavaju probleme s kožom: upalni medijatori i promjene u mikrobioti smanjuju zaštitnu funkciju kože i narušavaju njen izgled.

Kičma i mišići

Stres je praćen stalnom aktivacijom mišića – takozvanom reakcijom „bori se ili bježi“. Napetost se najčešće lokalizira u vratno-ramenom području i donjem dijelu leđa.

Posljedice hroničnog mišićnog spazma:

• pogoršanje cirkulacije i ishrane međupršljenskih diskova;

• ubrzan razvoj degenerativnih procesa (osteohondroza, protruzije);

• razvoj miofascijalnih bolnih sindroma.

Prema podacima Evropske asocijacije za istraživanje bola, kod više od 60 % pacijenata sa hroničnim bolovima u leđima prisutna je izražena komponenta povezana sa stresom.

Koža

Koža je usko povezana s nervnim i endokrinim sistemom. Kod hroničnog stresa povišen nivo kortizola utiče na stvaranje sebuma, zaštitnu funkciju kože i procese regeneracije. To može dovesti do pogoršanja akni, usporenog zarastanja i jačanja upalnih bolesti kože (psorijaza, atopijski dermatitis, ekcem).

Problemi s kožom često se ne razvijaju direktno, već kao posljedica poremećaja rada gastrointestinalnog trakta i imunološkog sistema koji nastaju pod uticajem stresa.

Stres nije apstraktan osjećaj, već biohemijski proces koji putem hormonalnih i upalnih mehanizama utiče na srce, probavu, kičmu i kožu. Upravljanje stresom pomaže u smanjenju nivoa kortizola, normalizaciji rada nervnog sistema, očuvanju zdravlja krvnih sudova i poboljšanju stanja kože.

REFERENCE:

1. McEwen, B. S. (2002). The End of Stress as We Know It. Joseph Henry Press.

2. Sapolsky, R. M. (2004). Why Zebras Don’t Get Ulcers. Henry Holt and Company.

3. Kivimäki, M., & Steptoe, A. (2018). Effects of Stress on the Development and Progression of Cardiovascular Disease. Nature Reviews Cardiology.

4. Mayer, E. A. (2011). Gut Feelings: The Emerging Biology of Gut–Brain Communication. Simon & Schuster.

5. Drossman, D. A. (2016). The Functional Gastrointestinal Disorders and the Rome IV Process. Gastroenterology.

6. Arck, P. C., & Paus, R. (2006). From the Brain to the Skin: Stress-Mediated Neurogenic Inflammation and the Skin. Journal of Investigative Dermatology.

7. Chrousos, G. P. (2009). Stress and Disorders of the Stress System. Nature Reviews Endocrinology.

8. Lundberg, U. (2005). Stress Hormones in Health and Illness: The Roles of Work and Gender. Psychoneuroendocrinology.

9. Cohen, S., Janicki-Deverts, D., & Miller, G. E. (2007). Psychological Stress and Disease. JAMA.

10. Linton, S. J. (2000). A Review of Psychological Risk Factors in Back and Neck Pain. Spine.